کوروش کبیر یا کوروش بزرگ کیست؟
بر پایه منابع تاریخی تولد کوروش بزرگ هخامنشی به حدود سال ۵۷۹ پیش از میلاد بازمیگردد او در حدود سال ۵۵۹ پیش از میلاد، در بازه سنی تقریبی ۲۰ تا ۳۰ سالگی، به پادشاهی رسید و نزدیک به سه دهه بر قلمرو خود حکومت کرد سرانجام در حدود سال ۵۳۰ پیش از میلاد در سن احتمالی ۵۰ تا ۶۰ سالگی درگذشت.
کوروش بهعنوان پادشاهی پاک سرشت و خوشاخلاق شناخته میشود که در دوران حکومت خود از تبعیض میان پیروان ادیان مختلف پرهیز میکرد و عدالت را محور اصلی فرمانرواییاش قرار داده بود پدربزرگ او آستیاگ بود و پدرش کمبوجیه بههمراه مادرش ماندانا نقش مهمی در فراهمکردن زمینههای ظهور و قدرتگیری کوروش ایفا کردند.
کوروش کبیر از چه قومی بوده
یکی از پرسشهای پرتکرار درباره کوروش کبیر این است که او اهل کجا بوده و به کدام قوم یا قبیله تعلق داشته است بر اساس منابع تاریخی، کوروش را از قوم پارس میدانند قومی آریایی تبار که در فلات ایران سکونت داشتند و بعدها بنیان گذار یکی از بزرگ ترین امپراتوریهای جهان شدند.
طبق منابع تاریخی معتبر، کوروش بزرگ در اَنشان یا انزان یا ایذه نام ناحیهٔ مهم ایلامی در ایران باستان است(Anshan) به دنیا آمد منطقهای که در جنوب غربی فلات ایران و در ناحیهای قرار داشت که امروز بخشهایی از استان فارس و نواحی اطراف آن را شامل میشود.
همسر کوروش کبیر: بانو کاساندان
کاساندان دختر فرناسپه و از شاهدختان خاندان هخامنشی همسر رسمی و همراه همیشگی کوروش کبیر بود او تنها همسر کوروش در طول زندگیاش به شمار میرفت و در کنار او، جایگاه ویژهای بهعنوان ملکه سرزمینهای گسترده آسیایی داشت. با وجود نفوذ و احترام فراوان در چارچوب نظام مردسالار ایران باستان امکان دخالت مستقیم در امور سیاسی برای او فراهم نبود.
کاساندان مادر فرزندان کوروش یعنی کمبوجیه، بردیا، آتوسا و آرتیستون بود که هر یک بعدها نقشی مهم در تاریخ ایفا کردند نام رکسانا در منابع معتبر تاریخی بهعنوان فرزند کوروش تأیید نشده و تنها در برخی گزارشها بهصورت احتمالی مطرح شده است میزان وفاداری و همراهی کاساندان با کوروش چنان بود که پس از درگذشت او، کوروش دچار اندوهی عمیق شد و به احترام همسرش، شش روز عزای عمومی در بابل اعلام کرد.
فرزندان کوروش و همسرش
کاساندان مادر فرزندان کوروش شامل کمبوجیه، بردیا، آتوسا و آرتیستون بود که هر یک در دورهای از تاریخ هخامنشی جایگاهی مهم به دست آوردند. پیوند عاطفی عمیق میان کوروش و همسرش به اندازهای بود که مرگ کاساندان، تأثیر روحی شدیدی بر کوروش گذاشت و او برای بزرگداشت یاد همسرش، دستور برگزاری شش روز عزای عمومی در بابل را صادر کرد.
کوروش در قرآن
در قرآن کریم، در آیات ۸۳ تا ۹۸ سوره کهف از شخصیتی با عنوان ذوالقرنین یاد شده است؛ پادشاهی نیرومند و دادگر که با یاری خداوند به سرزمینهای گوناگون سفر کرد و بر دشمنان خود پیروز شد. برخی مفسران، از جمله ابوالکلام آزاد، با توجه به ویژگیهایی مانند عدالتمحوری، فتوحات گسترده و احترام به باورهای دینی، ذوالقرنین را با کوروش کبیر تطبیق دادهاند.
با این حال، علامه طباطبایی در تفسیر المیزان این دیدگاه را صرفاً بهعنوان یک احتمال مطرح کرده و آن را بهصورت قطعی نپذیرفته است. دیگر منابع تفسیری مانند «تفسیر المنیر» نیز به بررسی این نظریه پرداختهاند، اما تاکنون اجماع مشخصی در اینباره شکل نگرفته و برخی مفسران همچنان ذوالقرنین را اسکندر مقدونی یا شخصیتی دیگر میدانند.
آرامگاه کوروش کبیر
آرامگاه کوروش کبیر در مجموعه تاریخی پاسارگاد واقع در استان فارس، و در دشتی محصور میان کوهها، در حدود ۸۰ کیلومتری شمالشرقی شیراز قرار دارد این بنا که بهاحتمال زیاد پیش از مرگ کوروش ساخته شده از هفت سکوی سنگی پلکانی تشکیل شده است.
اتاقک محل دفن دارای دیوارهایی با ضخامت حدود ۱٫۵ متر و سقفی شیروانیمانند است که استحکام و جلوهای خاص به بنا میبخشد ارتفاع کلی آرامگاه حدود ۱۱ متر است و معماری آن ترکیبی از سبکهای ایرانی، مصری، عیلامی، میانرودی و یونانی آسیای صغیر به شمار میرود. سنگهای آهکی سفید متمایل به زرد، که احتمالاً از معدن سیوند استخراج شدهاند، بدون استفاده از ملات و با کمک بستهای فلزی خاص در کنار هم قرار گرفتهاند و همین امر موجب پایداری بالای بنا شده است.
دین کوروش کبیر
هیچ سند قطعی و مستقیمی درباره دین شخصی کوروش کبیر در دست نیست، اما تمام منابع تاریخی بر رفتار مداراجویانه و احترام او نسبت به پیروان ادیان گوناگون تأکید دارند برخی پژوهشگران معتقدند که کوروش در امور دینی از راهنمایی روحانیون محلی هر سرزمین پیروی میکرد در حالی که گروهی دیگر او را پیرو آیین زرتشت میدانند و وجود آتشکدهها و نیایشگاهها را نشانهای از این باور تلقی میکنند.
در دیدگاهی دیگر کوروش پیرو آیینهای ایران باستان دانسته شده و خدایان مورد احترام او به ایزدانی چون آذر، میترا و آناهیتا نسبت داده میشوند. برخی منابع نیز احتمال ملاقات او با زرتشت را مطرح کردهاند، هرچند شواهد قطعی در اینباره وجود ندارد. آنچه مسلم است اینکه کوروش پس از فتح بابل، دستور بازسازی معابد را صادر کرد و اصل آزادی مذهبی را در سراسر قلمرو خود محترم شمرد.
منشور کوروش چیست؟
منشور کوروش یکی از برجستهترین اسناد تاریخی جهان به شمار میرود که در سال ۵۳۹ پیش از میلاد، پس از فتح بابل به دست کوروش کبیر صادر شد این منشور به خط میخی بابلی نوشته شده و در آن کوروش خود را پادشاهی دادگر معرفی میکند که آزادی مذهبی و فرهنگی را برای مردم سرزمینهای تحت فرمانش به رسمیت میشناسد. منشور کوروش امروزه بهعنوان نمادی از عدالت، کرامت انسانی و شیوهای خردمندانه در حکمرانی، جایگاهی ویژه در تاریخ جهان دارد.
استوانهٔ کوروش یا منشورِ کوروش لوحی از گلِ پخته است که در سال ۵۳۸ پیش از میلاد به فرمانِ کوروشِ بزرگِ هخامنشی نگاشته شد این استوانه در موزهٔ بریتانیا نگهداری میشود و بخشهایی از آن شکسته و مفقود شده است. نسخهٔ دیگری از متنِ استوانه بر روی دو قطعه لوحِ گِلی یافت شده که آنها نیز در مجموعهٔ بابِلیِ موزهٔ بریتانیا هستند و بازماندهٔ نسخهٔ بایگانیشدهٔ همین استوانه دانسته میشوند.
مشخصات استوانهٔ کوروش یا منشورِ کوروش
- مواد: گل رُس
- اندازه ۲۲٫۵ سانتیمتر (۸٫۹ اینچ) × ۱۰ سانتیمتر (۳٫۹ اینچ)
- نوشته زبان اکدی، خط میخی
- خلقشده ح. ۵۳۹–۵۳۸ پیش از میلاد
- کشفشده بابل، بینالنهرین، توسط هرمزد رسام در مارس ۱۸۷۹
- دوره هخامنشی
- مکان نگهداری اتاق ۵۲ موزهٔ بریتانیا، لندن
- شمارهٔ ثبت ۱۸۸۰٬۰۶۱۷٫۱۹۴۱
روز کوروش کبیر
در تقویم غیررسمی ایران، هفتم آبانماه (۲۹ اکتبر) بهعنوان روز بزرگداشت کوروش کبیر شناخته میشود. این روز یادآور ورود سپاه کوروش به شهر بابل است و در سالهای اخیر، توجهی فراتر از مرزهای ایران نیز به خود جلب کرده است. با وجود آنکه این مناسبت هنوز در تقویم رسمی کشور ثبت نشده، گروههای مختلفی از مردم خواهان ثبت آن بهعنوان یک روز ملی هستند و هر سال با حضور در آرامگاه کوروش در پاسارگاد، یاد و نام این فرمانروای بزرگ را گرامی میدارند.
کوروش کبیر چگونه کشته شد؟
بر پایه روایت هرودوت و برخی منابع یونانی، کوروش کبیر در حدود سال ۵۳۰ پیش از میلاد، در نبردی با قوم ماساگتها در نواحی شمالشرقی ایران جان باخت. با این حال، منابعی مانند نوشتههای گزنفون روایت متفاوتی از مرگ او ارائه دادهاند و به همین دلیل درباره چگونگی درگذشت کوروش اختلاف نظر وجود دارد. با وجود این تفاوتها، سال ۵۳۰ پیش از میلاد بهطور کلی بهعنوان زمان مرگ کوروش پذیرفته شده است.
