پژوهش جدیدی نشان میدهد استرس شدید میتواند فراتر از ایجاد اضطراب یا احساس فشار روانی عمل کند و مستقیماً توانایی مغز در پردازش اطلاعات و تصمیمگیری را تحت تأثیر قرار دهد دانشمندان میگویند زمانی که فرد در شرایط پرفشار مانند مصاحبه شغلی امتحان یا موقعیتهای تنشزا قرار میگیرد مغز در برقراری ارتباط میان خاطرات گذشته و اطلاعات جدید با مشکل مواجه میشود اتفاقی که میتواند باعث شود ذهن بهاصطلاح «قفل» کند.
براساس نتایج این پژوهش مغز برای تحلیل مسائل و رسیدن به نتیجهگیری منطقی، به فرآیندی شناختی متکی است که یکپارچهسازی اطلاعات نام دارد در این فرآیند دادههای تازه با تجربیات و خاطرات قبلی ترکیب میشوند تا فرد بتواند موقعیتها را بهتر درک کند و تصمیمهای دقیقتری بگیرد.
برای مثال اگر فردی کاپشن دوستش را روی نیمکت پارک ببیند مغز با ترکیب این تصویر و خاطرات قبلی، احتمال حضور او در همان مکان را نتیجهگیری میکند اما پژوهشگران معتقدند هنگام استرس شدید این سازوکار دچار اختلال میشود.
استرس چگونه عملکرد مغز را مختل میکند؟
محققان دانشگاه هامبورگ آلمان برای بررسی دقیقتر این موضوع آزمایشی روی ۱۲۱ داوطلب انجام دادند شرکتکنندگان در مرحله نخست باید مجموعهای از تصاویر مرتبط شامل حیوانات، چهرهها و مناظر را به خاطر میسپردند.
بر اساس مطالعه جدید در نشریه Science Advances منتشر شده است در مرحله بعد بخشی از داوطلبان وارد شرایط استرسزایی شبیه مصاحبه کاری همراه با انجام محاسبات پیچیده ذهنی شدند تا فشار روانی شدیدی را تجربه کنند در مقابل، گروه دیگر تنها سخنرانی سادهای ارائه دادند و مسائل آسانی را حل کردند.
سپس پژوهشگران اطلاعات و تصاویر جدیدی را در اختیار شرکتکنندگان قرار دادند تا بررسی کنند مغز چگونه میان اطلاعات قبلی و دادههای تازه ارتباط برقرار میکند.
نتایج تصویربرداری مغزی با استفاده از فناوری fMRI نشان داد در افرادی که تحت فشار روانی قرار گرفته بودند بخشهایی از مغز که وظیفه اتصال خاطرات و اطلاعات را برعهده دارند، فعالیت بسیار کمتری داشتند.
چرا در شرایط استرس ذهن قفل میشود؟
به گزارش نیچر دانشمندان توضیح میدهند در شرایط عادی، ثبت اطلاعات جدید معمولاً با نوعی «جرقه ذهنی» همراه است؛ فرآیندی که باعث فعال شدن خاطرات گذشته و شکلگیری ارتباطهای جدید میشود. اما در افراد دچار استرس شدید، این جرقه ذهنی تا حد زیادی از بین میرود و مغز در ایجاد ارتباط میان اطلاعات دچار مشکل میشود.
همین مسئله میتواند توضیح دهد که چرا افراد هنگام امتحان، مصاحبه شغلی یا شرایط پراسترس ناگهان احساس میکنند اطلاعاتی که قبلاً بهخوبی میدانستند را فراموش کردهاند یا نمیتوانند به درستی فکر کنند.
پژوهشگران میگویند یافتههای جدید میتواند به توسعه روشهایی برای کاهش اثرات مخرب استرس بر حافظه، یادگیری و تواناییهای شناختی انسان کمک کند.
